آزمایش برای تشخیص اچ‌آی‌وی و ایدز

Published in ایدز

آزمایش ویروسچگونه تشخیص می دهند فردی مبتلاء به اچ‌آی‌وی/ایدز است؟

موقع مواجهه با عفونت ، دستگاه دفاعي بدن پادتن‌هايي توليد مي کند که در خون گردش و به عوامل بيماري‌زا حمله مي کنند. پادتن ها بر بسياري از عوامل بيماري‌زا غلبه می‌کنند اما در مورد اچ‌آی‌وی با این که پادتن ها توليد مي شوند ولی نمی‌توانند از تکثیر ويروس جلوگيري کنند و فقط وجود آنها در خون برای تشخیص ابتلاء بکار می‌رود. نکته مهم آن است که هیچ آزمونی نباید بدون مشاوره قبل و بعد آزمایش انجام شود. چون تفسیر نتیجه آزمایش کاری تخصصی است و فشار روانی نتیجة مثبت را هیچ فردی نمی تواند در تنهایی تحمل کند.

 

 اگر برای اطلاع از صحت مزاج از پزشک بخواهم آزمایش بنویسد، اچ‌آی‌وی هم بررسی می‌شود؟

  آزمايش اچ‌آی‌وی به جز در موارد خاصی، جزو آزمايش های روتين پزشکی جهت چک آپ نیست. بايستی که در برگه دقيقاً نام آزمايش اچ‌آی‌وی ذکر شود تا آزمايشگاه آن را انجام دهد. در صورتی که تمايل به انجام آزمايش اچ‌آی‌وی داريد، بايستی صریح آن را با پزشک خود در ميان بگذاريد.


آزمایش دهانی پادتن اچ آی ویآزمایش های مربوط به اچ‌آی‌وی کدامند؟

الف) آزمایش های پادتن اچ‌آی‌وی

1-    آزمایش الایزا (ELISA) : آزمایشی حساس که آزمون استاندارد در کشور ما برای غربالگری خون و فرآورده های خونی و نیز افرادی است که می‌خواهد از وضعیت اچ‌آی‌وی خود آگاه شوند. این آزمایش ممکن است بصورت اشتباه نتیجه مثبت گزارش کند یعنی ميزان اختصاصي بودن اين روش کم است ولی با تکرار آن افزایش می یابد. چون کیتهای این آزمایش برای تعدادی از نمونه ها با هم باید انجام شود تا مواد آن هدر نرود و هزینه آزمایش کم شود، در مراکز کوچک ممکن است مجبور باشند چند روز منتظر شوند تا نمونه های کافی جمع شود بعد آزمایش را انجام دهند.

2-    آزمایش سریع (Rapid): آزمایشی که در بسیاری کشورها در داروخانه ها موجود است ولی در کشور ما انجام آن بطور خودسرانه توصیه نمی شود. که در عرض 10 تا 20 دقیقه به جواب می رسد و از نمونه های خون یا بزاق می توانند برای آزمایش استفاده کنند.

3-    آزمایش وسترن بلات (Western Blot): اين تست نسبت به الايزا اختصاصي تر است. در واقع افرادي که تست الايزاي آنها مثبت شده باشد اين تست، براي تاييد وجود ویروس روی خون آنها انجام ميگيرد و در صورت مثبت شدن، ابتلاي فرد به اچ‌آی‌وی اثبات مي شود. در کشور ما فقط در آزمایشگاه های سازمان انتقال خون با معرفی از کلینیک های مشاوره بیماریهای رفتاری یا پزشکان انجام می‌گیرد.

از آنجا که شیوع اچ‌آی‌وی در کشور ما کم است ارزش اخباری مثبت آزمایش های پادتن کم است بنابراین حداقل دو جواب آزمایش مثبت  برای اطمینان از وضعیت هر فرد لازم است. از سوی دیگر با این که ارزش اخباری منفی آنها زیاد است ولی به دلیل دوره پنجره ممکن است لازم باشد نتیجه منفی را هم دوباره بررسی کنیم تا مطمئن شویم فردی مبتلا نیست.

در دستورالعمل بالینی مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت ذر بخش تشخیص آزمایشگاهی آمده است: «در صورتیکه تست الیزا منفی باشد، شخص ، منفی در نظر گرفته می شوند مگر این که مواجهه احتمالی جدیدی با HIV نامعلوم رخ داده باشد. در صورتی که بیمار مواجهه اخیر (طی 6 ماه اخیر) داشته باشد و نتیجه آزمایش اولیه الیزا منفی باشد، این آزمایش باید بعداز 6 هفته تکرار شود. و اگر نتیجه منفی باشد، در ماه سوم و ششم بعداز مواجهه تکرار شود. پیگیری طولانی تر (12 ماهه) برای افرادی توصیه می شود که مواجهه همزمان از طریق پوست با فرد مبتلا به عفونت همزمان HCV و HIV داشته اند. اگر همه این آزمایشات منفی گزارش شدند می توان بیمار را HIV منفی در نظر گرفت.»

 نکته : از آن رو که پادتن از طريق مادر مبتلا وارد بدن جنين می شود و تا 18 ماهگي در بدن باقي مي ماند،  اين تست ها براي تشخيص ابتلا درنوزاد متولد شده از مادر مبتلا مناسب نمي باشند.

ب) آزمایش های سنجش خود ویروس

1- آزمایش آنتی ژن سطحی p24
این آزمایش وجود یکی از آنتی ژنهای سطح ویروس را در خون می سنجد. این آزمایش برای روزهای اولی که ویروس وارد بدن شده مناسبتر است و البته ممکن است بعد از تولید آنتی بادی، غلظت این آنتی ژنها پایین بیاید به طوری که قابل شناسایی نباشد. معمولا در روز دهم پس از ورود ویروس به بدن تا پایان هفته سوم می توان به نتیجه آن اطمینان کرد.
این سنجش را معمولا به شکل ترکیبی در کیتهای آزمایشگاهی نسل چهارم به کار می برند.
2- آزمایش پی سی آر (PCR): 
در این آزمایش وجود قطعات ماده ژنتیکی ویروس را در مایعات بدن فرد می سنجند. هزینه آن زیاد است (250 تا 350 هزار تومان) و در مراکز انگشت شماری در کشور انجام می شود. مورد مصرف آن معمولا برای مواردی مانند نوزادان و افراد در مرحله پیشرفته ایدز است که تشخیص به روش پادتن در آنها مشکل یا غیرممکن است. 
البته این آزمایش به شیوه کمّی نیز انجام می شود یعنی تعداد قطعات ژنتیکی ویروس در خون را اندازه بگیرند که به آن آزمایش بار ویروسی هم می گویند و معمولا برای تعیین پیشرفت بیماری یا بررسی پاسخ به درمان در افراد مبتلایی که داروهای ضدویروسی می گیرند انجام می شود. 

3- آزمایش مقاومت میکروبی که در کشورهای دیگر برای تعیین داروهایی که ویروس به آن مقاوم است برای شروع درمان ضدویروسی در هر بیمار انجام میشود ولی متأسفانه در کشور ما در دسترس نیست و بسیاری از بیماران ممکن است داروهایی بخورند که نمیتواند تکثیر ویروس را در آن فرد کنترل کند، بنابراین با این که در ظاهر دارو میخورند ولی وضعیت سلامتشان مطلوب نیست.