گزارشی از کنفرانس ایدز 2006

Published in ایدز


استفان لوئیسشانزدهمین همایش بین‌المللی ایدز از ۲۲ تا ۲۷ مردادماه سال 1385 در تورونتو کانادا برگزار شد. پس از ۲۵ سال مبارزه جهانی با ایدز این همایش بزرگترین رخداد بین‌المللی در این زمینه محسوب می‌شد که بیش از ۲۴۰۰۰ نفر از دانشمندان، سیاستمداران، فعالان اجتماعی، خبرنگاران و افرادی که با اچ.آی.وی-ایدز زندگی می‌کنند در آن شرکت کردند و با برگزاری بیش از ۴۰۰ نشست علمی و ۱۰۰ کارگاه آموزشی به بررسی ابعاد مختلف این همه‌گیری و راههای مهار و پیشگیری از آن پرداختند.

نگارنده خوشبختانه این مجال را داشت که ضمن عرضه مقاله‌ای علمی در این همایش حضور یافته و از نزدیک شاهد پیشرفتهای علمی و تلاشهای مردمی در جهت چلوگیری از گسترش ایدز در جهان باشد و به تبادل تجربه با صاحبنظران و فعالان جامعه مدنی بپردازد.

شعار این همایش «وقت تدارک» بود که نشاندهنده اهمیت و فوریت فراهم‌کردن امکانات مؤثر پیشگیری، مراقبت و درمان اچ.آی.وی در جوامع سراسر جهان و نیاز به پاسخگویی بیشتر تمام متولیان در زمينه‌هاي سياسي، اقتصادي و برنامه‌اي می‌باشد.

'ایدز' یا 'نشانگان نقص اکتسابی ایمنی' در اثر ویروسی به نام اچ آی وی یا «ویروس نقص ایمنی انسان» به ‌وجود می‌آید. از زمان ورود HIVبه بدن تا بروز ایدز ممکن است ۶ماه تا ده سال و یا بیش‌تر طول بکشد در این مدت گرچه فرد به ظاهر سالم به نظر می‌رسد، اما ممکن است آنرا به افراد دیگر منتقل کند.

بر اثر تخریب یاخته‌های دستگاه ایمنی بدن ناشی از اچ آی وی، برخی بیماریها و عفونتها فرصت مبتلاء کردن انسان را پیدا‌ میکنند که موجب نشانه‌ها و علائم متنوعی در بدن می‌شود. برخی از این نشانه‌ها اولین بار در سال ۱۹۸۱میلادی در افراد بالغ جوانی دیده شد که دچار نقص های ایمنی مادرزادی نبودند و این تعجب پزشکان را برانگیخته بود. به همین لحاظ مجموعة این علائم را «نشانه‌های نقص ایمنی اکتسابی» یا ایدز نام نهادند، چون نمی‌توانستند آنرا به بیماری مشخصی نسبت دهند و هنوز اچ.آی.وی شناخته نشده بود. بنابراین ایدز مرحله‌ای است که اچ.آی.وی مدتها (چندماه تا چند سال) در بدن حضور داشته و موجب تخریب اکثر یاخته‌های دستگاه دفاعی بدن شده است و فرد مبتلا مستعد بروز بیماریهای عفونی، سرطانها و مشکلات دیگر می‌گردد.

اچ.آی.وی-ایدز پدیده‌ای بهداشتی است که ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن بسیار گسترده‌اند. از آغاز کشف اولین مبتلایان آن در خرداد سال ۱۳۶۰ تا کنون در سراسر جهان بیش از ۶۵ میلیون نفر مبتلا شده اند و حدود ۲۵ میلیون نفر فوت کرده‌اند. در حدود نيمي از كساني كه دچار ايدز هستند قبل از ۲۵ سالگي آلوده شده اند و بدون دارو اغلب قبل از ۳۵ سالگي مي ميرند. هر روز ۱۴۰۰۰ نفر جدید به مبتلایان اضافه می‌شود که نیمی زن هستند و نیز نیمی ۱۵ تا ۲۵ ساله هستند. زنان و دختران به دلائل زیستی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیش از مردان در معرض خطر ابتلاء و آسیب ناشی از ایدز هستند.

در کشور ما تعداد افراد مبتلای ثبت شده تا اول تیر ماه سالجاری ۱۳۳۵۷ نفر است که در طی سه سال گذشته بیش از دوبرابر شده است، و تخمین زده می‌شود که بین ۷۰ تا ۱۲۰ هزار نفر مبتلای ناشناخته در کشور حضور داشته باشند. بنابراین لازم است همه و به ویژه نوجوانان و جوانان آموزشهایی در راستای پیشگیری ببینند چون تاکنون واکسن و یا علاج قطعی برای این مشکل کشف نشده است و در آینده نزدیک نیز امکان پذیر نیست.

در این همایش دکتر مارک واینبرگ رئیس کنفرانس اعلام کرد: «مسؤولیت پایان دادن به همه‌گیری ایدز برعهده همه ماست، چه فردی و چه جمعی. با دانش و ایرارهایی که در اختیار داریم اگر نتوانیم کاری بکنیم تاریخ به سختی در مورد ما قضاوت خواهد کرد.» او افزود: « در جبهه درمان پیشرفتهای علمی امیدواریهای زیادی برای مبتلایان فراهم کرده است و دانش خوبی هم در زمینه تقویت برنامه‌های درمانی در مناطق با منابع محدود کسب شده است، در جبهه پیشگیری نیز اطلاعات موجود به جلوگیری از ۴ میلیون ابتلای جدید در سال کمک خواهد کرد.»

دکتر کوین دکوک دبیر بخش اچ.آی.وی-ایدز سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرد دسترسی مبتلایان نیازمند به داروهای ضدویروسی در شش ماه اخیر از ۲۰ درصد به ۲۴ درصد رسیده است و در برخی کشورهای افریقایی در طی ۳ سال اخیر ۱۰ برابر شده است اما در برخی مناطق مانند خاورمیانه هنوز کمتر از ۵ درصد است.

تحقیقات اخیر همچنین نشان می‌دهد که ۸۰ درصد مرگ و میرها در آنانی که دارو می‌گیرند در چهار ماه ابتدای درمان رخ می‌دهد و این نشانگر آن است که آزمایش و تشخیص زودتر و شروع سریعتر درمان ضروری است.

اکنون که حداقل ۱۰ سال با تهیه واکسن مناسب برای ایدز و نیز حدود ۵ سال با میکرب‌کشهای قابل استفاده حین آمیزش فاصله داریم، سایر اقدامات پیشگیرانه مانند ختنه مردان، پیشگیری پس از مواجهه، کاهش آسیب در مصرف‌کنندگان تزریقی مواد، درمان تبخال و عفونتهای تناسلی، و نیز آموزش و اطلاع‌رسانی اهمیت دارند.

در این همایش دکتر کریستینا پیمنتا از برزیل هشدار داد که متأسفانه تأکید بر اقدامات بیولوژیک به چشم علاج‌های سریع و جادویی موجب کم اهمیت دادن برخی دولتها و سازمانها بر رفع موانع اجتماعی، فرهنگی و سیاسی اقدامات مؤثر پیشگیرانه مانند کاهش آسیب و مصرف کاندوم شده است. او تأکید کرد که مؤثرترین اقدامات برای جلوگیری از گسترش ایدز شامل توانمندسازی جوامع و دسترسی آنها به اطلاعات و ابزارهای پیشگیری (مانند سرنگ و کاندوم) هستند.

دکتر جیتا رامجی از شورای تحقیقات پزشکی افریقای جنوبی نیز گفت: «پیشگیری جدا از محیط اجتماعی و سیاسی امکان‌پذیر نیست و بهترین شیوه پیشگیری ترکیبی از اقدامات اجتماعی، رفتاری و زیستی است که تنها با درگیر شدن جامعه و رهبری در تمام سطوح امکان‌پذیر است» وی افزود:«در دو دهه گذشته اقدامات پیشگیرانه شامل پرهیز از آمیزش جنسی، وفاداری زوجین،  مصرف کاندوم، سرنگ یکبار مصرف برای مصرف کنندگان مواد، مشاوره و آزمایش داوطلبانه، پیشگیری از سرایت از مادر به کودک و مداخلات و آموزش‌های رفتاری به کار رفته‌اند. در آینده نزدیک به این موارد باید ختنه مردان، دیافراگم، پیشگیری پیش‌و پس از مواجهه، میکرب‌کش‌های زنانه، درمان عفونتهای تناسلی، مهار تبخال و در نهایت ایمنسازی با واکسن را به آنها بیفزاییم »

 

 

در جلسه اختتامیه نیز سرگروه‌های علمی همایش به جمع‌بندی محتوای علمی آن پرداختند از جمله دکتر جیمز مک‌انتایر سرگروه گزارشگران حوزه تحقیقات بالینی اعلام کرد: « به نظر می‌رسد موفقیت‌های درمانی با تبعیض نژادی و قاره‌ای روبروست و به دست بسیاری از مردم خیلی دیر می‌رسد. با این حال پژوهشها نشان می‌دهد درمان ضد ویروسی در بالغین و کودکان جوابگو است، مکملهای تغذیه‌ای ممکن است در تقویت اثر داروهای ضد ویروسی مؤثر باشند (نه اینکه جایگزین آنها شوند)، اگر دارو رایگان عرضه شود نتایج بهتری عاید می‌شود، و تبعیت مردم کشورهای افریقایی از درمان بسیار بیشتر از مردم امریکای شمالی است. کاهش تعداد قرصهای مصرفی و نوبت‌های آن در روز و فراهم بودن داروهای قویتر و قابل تحملتر به موفقیت درمان کمک می‌کند. همچنین برخی پژوهشها نشان می‌دهد که در برخی مبتلایان فقط با یک دارو (کالترا) ممکن است بتوان بیماری را کنترل کرد، هر چند هنوز در مورد اینکه چه کسانی برای دریافت این درمان مناسبند باید پژوهش شود.

مهارکننده‌های انتگراز دسته جدیدی از داروهای در حال پیدایش هستند که تاکنون نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند هرچند هنوز تا عرضه آنها به بازار سالها طول می‌کشد.»

وی همچنین بر اهمیت تولید اشکال دارویی مناسب برای کودکان، پیشگیری از سرایت مادر به کودک، درمان عفونتهای همزمان مانند سل و هپاتیت و تأمین نیروی انسانی متبحر برای مراقبت و درمان ایدز به ویژه در کشورهای در حال توسعه تأکید کرد و افزود: « ما باید این موفقیت‌های درمانی را برای تقویت تلاشهای پیشگیرانه خود بکار بندیم.»

 

یاد آور می‌شود داروهای ضد رترو-ويروس (ARV) تنها روش موجود درمان HIVمي‌باشند. ARVها یکی از دو آنزیم ضروری براي تكثير HIVرا مهار میکنند. داروهاي ضد رترو-ويروسي ، HIV/AIDSرا علاج قطعی نمي‌كنند اما زندگي مبتلايان به HIVرا طولاني مي‌كنند. در ضمن برای جلوگیری از مقاوم شدن ویروس به دارو معمولا چند دارو همزمان به فرد مبتلا داده می‌شود. در حال حاضر ۴دسته داروهاي ضد ويروسي برای استفاده درمانی وجود دارد : شبه نوکلئوزيدهای مهارکننده reverse transcriptase، مهارکننده‌های reverse transcriptase  غیر نوکلئوزیدی ، مهارکننده های پروتئاز و مهارکننده های ورود ویروس به یاخته‌ها

 

 

* مهار کننده های پروتئاز Protease Inhibitors

يك نوع ضد ويروس هستند كه تكثير HIVرا متوقف مي‌كنند. آنها قسمتي از HIVرا كه آنزيم پروتئاز ناميده مي‌شود، مهار مي‌كنند. وقتي آنزيم مهار شد HIV، نسخه‌هاي ناقصي از ويروس مي‌سازد كه نمي‌توانند یاخته‌های جديدی را آلوده كند.

*بازدارنده هاي غير نوکلئوزيدي ترانسکریپتاز معکوس

يک دسته داروهاي ضد ويروسي مي باشند که تکثير HIVرا به وسيله دخالت در يک آنزيم حیاتی ويروس کاهش مي دهد. اين آنزيم براي HIVضروري است تا ماده ژنتيک خود را درون یاخته‌ها ترکيب کند.

*Nucleoside anlogues( شبه نوکلئوزيدها )

نظيرهاي نوکلئوزيدي مهارکنندة ترانسکریپتاز این آنزیم HIVرا مورد هدف قرار مي دهند و از تبديل RNAويروس به DNAويروسي جلوگيري مي کنند.

*مهار کننده های ورود

این دسته اخیرا ابداع شده اند و جلوی ورود ویروس را به گویچه های سفید می‌گیرند. از این جهت متفاوت با سه گروه قبلی هستند چون آنها پس از این که ویروس یاخته ها را آلوده کرد جلوی تکثیر آن را می‌گیرند.

 

یکی از بحث انگیزترین مباحث این کنفرانس تبلیغ وزیر بهداشت افریقای جنوبی بر استفاده از داروهای گیاهی و مکمل‌های غذایی برای درمان ایدز بود که به شدت موجب اعتراض دانشمندان و فعالان اجتماعی گردید به نحوی که استیفن لوییس نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در زمینه ایدز در افریقا دولت افریقای جنوبی را متهم به شانه خالی کردن از زیر بار مسؤولیت حفظ سلامت مردم خود کرد. این امر حتی موجب شد ۱۳۷ نفر از شهروندان افریقای جنوبی که در همایش شرکت کردند به میهن خود برنگردند و از دولت کانادا تقاضای پناهندگی کنند.

لازم به ذکر است که در این همایش حدود ۱۲۰۰ مقاله را نویسندگان به طور شفاهی عرضه کردند و در مجموع ۴۵۶۵ مقاله علمی عرضه شد که سهم جمهوری اسلامی ایران تنها ۹ مقاله بود که اکثریت مربوط به جنبه‌‌های اپیدمیولوژیک و اجتماعی همه‌گیری در ایران بودند. بدین لحاظ سرمایه‌گذاری و پشتیبانی از تحقیقات در زمینه ابعاد مختلف پیشگیری، درمان و حمایت از مبتلایان به ایدز در کشور ضروری است.

منتشر شده در روزنامه شرق